Firibgarlik — bu boshqa shaxslarni ataylab aldash, yolg‘on ma’lumot berish yoki ishonchni suiiste’mol qilish orqali moddiy yoki nomoddiy foyda olishga qaratilgan noqonuniy harakatdir. Firibgarlik jamiyat va iqtisodiyot uchun jiddiy xavf tug‘diradi, chunki u fuqarolarning mol-mulkiga, shaxsiy ma’lumotlariga va ishonchiga zarar yetkazadi.

Firibgarlikning asosiy turlari

Hozirgi kunda firibgarlik turli shakllarda uchramoqda. Eng ko‘p tarqalgan turlariga quyidagilar kiradi:

• Moliyaviy firibgarlik — bank kartalari, kreditlar, soxta investitsiya loyihalari orqali pulni o‘zlashtirish

• Internet firibgarligi — ijtimoiy tarmoqlar, soxta saytlar, phishing xabarlari orqali ma’lumotlarni qo‘lga kiritish

• Telefon firibgarligi — o‘zini bank xodimi, huquq-tartibot organi vakili sifatida tanishtirib aldash

• Savdo va xizmatlar sohasidagi firibgarlik — soxta mahsulotlar, bajarilmagan xizmatlar uchun pul olish

• Hujjatlar bilan bog‘liq firibgarlik — qalbaki hujjatlar, soxta shartnomalar orqali manfaat ko‘rish

Firibgarlar qanday usullardan foydalanadi?

Firibgarlar odatda odamlarning ishonuvchanligi, shoshqaloqligi yoki yetarli bilimga ega emasligidan foydalanadi. Ular:

• yolg‘on va’dalar beradi;

• katta foyda yoki tez daromadni taklif qiladi;

• qo‘rqitish yoki shoshiltirish usullarini qo‘llaydi;

• rasmiy ko‘rinishga ega soxta hujjatlar va saytlar yaratadi.

Firibgarlikdan qanday himoyalanish mumkin?

Firibgarlik qurboni bo‘lmaslik uchun quyidagi choralarni ko‘rish muhim:

• shaxsiy va moliyaviy ma’lumotlarni begonalarga bermaslik;

• noma’lum havolalarga kirmaslik va shubhali xabarlarga javob bermaslik;

• pul o‘tkazishdan oldin ma’lumotni bir necha manbadan tekshirish;

• faqat ishonchli va rasmiy manbalardan foydalanish;

• shubhali holatlarda mutaxassislar yoki huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilish.

Firibgarlik uchun javobgarlik

O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga ko‘ra, firibgarlik jinoyat hisoblanadi va unga nisbatan jarima, majburiy ishlar yoki ozodlikdan mahrum qilish kabi jazolar qo‘llaniladi. Har bir fuqaro firibgarlikka qarshi kurashishda hushyor bo‘lishi va qonuniy yo‘l tutishi lozim.