Фирибгарлик — бу бошқа шахсларни атайлаб алдаш, ёлғон маълумот бериш ёки ишончни суиистеъмол қилиш орқали моддий ёки номоддий фойда олишга қаратилган ноқонуний ҳаракатдир. Фирибгарлик жамият ва иқтисодиёт учун жиддий хавф туғдиради, чунки у фуқароларнинг мол-мулкига, шахсий маълумотларига ва ишончга зарар етказади.

Фирибгарликнинг асосий турлари

Ҳозирги кунда фирибгарлик турли шаклларда учрайди. Энг кўп тарқалган турларига қуйидагилар киради:

• Молиявий фирибгарлик — банк карталари, кредитлар ёки сохта инвестиция лойиҳалари орқали пулни ўзлаштириш

• Интернет фирибгарлиги — ижтимоий тармоқлар, сохта сайтлар ва фишинг хабарлари орқали маълумотларни қўлга киритиш

• Телефон фирибгарлиги — ўзини банк ходими ёки ҳуқуқ-тартибот органи вакили сифатида таништириб алдаш

• Савдо ва хизматлар соҳасидаги фирибгарлик — сохта маҳсулотлар ёки бажарилмаган хизматлар учун пул олиш

• Ҳужжатлар билан боғлиқ фирибгарлик — қалбаки ҳужжатлар ва сохта шартномалардан фойдаланиш

Фирибгарлар қандай усуллардан фойдаланади?

Фирибгарлар одатда одамларнинг ишонувчанлиги, шошқалоқлиги ёки билим етишмаслигидан фойдаланади. Улар:

• ёлғон ваъдалар беради;

• тез ва катта фойда таклиф қилади;

• қўрқитиш ёки шошилинч ҳолат яратади;

• расмий кўринишга эга сохта ҳужжатлар ва сайтлардан фойдаланади.

Фирибгарликдан қандай ҳимояланиш мумкин?

Фирибгарлик қурбони бўлмаслик учун:

• шахсий ва молиявий маълумотларни бегоналарга бермаслик;

• шубҳали ҳаволаларга кирмаслик;

• пул ўтказишдан олдин маълумотни текшириш;

• фақат ишончли манбалардан фойдаланиш;

• шубҳали ҳолатларда мутахассислар ёки ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилиш лозим.

Фирибгарлик учун жавобгарлик

Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига кўра, фирибгарлик жиноят ҳисобланади ва у учун жарима, мажбурий ишлар ёки озодликдан маҳрум қилиш жазоси белгиланган.